Bezpieczny ZHR

Po co te wytyczne?


Celem powstania Wytycznych jest zwiększenie bezpieczeństwa wychowanków Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej.
Stosowany w ZHR system wychowywania, szkolenia, przyznawania stopni instruktorskich powoływania na funkcje pozwalają założyć, że instruktorki i instruktorzy to ludzie ideowi i oddani wychowaniu dzieci i młodzieży w duchu Prawa i Przyrzeczenia Harcerskiego. Nie znaczy to jednak, że można w sposób całkowicie pewny wykluczyć wystąpienia w związku
z działalnością prowadzoną przez ZHR negatywnych zjawisk związanych z przemocą, w tym przemocą seksualną, bądź też z nadużyciem zaufania.

Należy też mieć na uwadze, że duże zaufanie, jakim często zuchenki, zuchy, harcerki i harcerze darzą swoich drużynowych, sprzyja ujawnianiu im trudnych doświadczeń z innych środowisk.

Niniejsze Wytyczne powstały po to, aby chronić naszych wychowanków, dodatkowo zwiększyć bezpieczeństwo ich środowiska wychowawczego, a w razie incydentu dać kadrze jasne wskazówki, jak należy się zachować (także jeśli incydent miał miejsce poza środowiskiem ZHR lub z udziałem zatrudnianego personelu).

Czytając niniejsze Wytyczne należy mieć świadomość tego, że z uwagi na specyficzną i delikatną ich tematykę, nie sposób opisać w precyzyjny sposób wszystkich możliwych sytuacji i zasad postępowania. W kwestii stosowania Wytycznych i postępowania w przedmiotowej sferze, kluczowy jest rozsądek oraz stawianie na pierwszym miejscu dobra i bezpieczeństwa wychowanków.


Zasady zachowania wobec wychowanków


Nietykalność cielesna i bezpieczeństwo dziecka są zasadą kardynalną. Jakakolwiek, również dopuszczana przez niniejsze Wytyczne (i wymieniona poniżej) forma kontaktu fizycznego, może mieć miejsce jedynie za zgodą dziecka. W każdym przypadku powinna być respektowana i szanowana godność, intymność i prawo do prywatności małoletniego.

  • Każda instruktorka, każdy instruktor, każda osoba pełniąca jakąkolwiek funkcję i każdy członek personelu zatrudnianego przez ZHR ma obowiązek reagować adekwatnie w celu ochrony małoletniego zawsze gdy okoliczności mogą wskazywać na to, że małoletni może być, jest lub był ofiarą przemocy seksualnej, mogła być naruszona jego godność, intymność, prawo do prywatności, lub podejmowane były wobec niego inne zakazane lub niebezpieczne zachowania.
  • Niedopuszczalny jest podtekst seksualny w jakichkolwiek zajęciach, grach, zabawach, gawędach czy elementach fabularnych, a także w komunikacji kanałami zdalnymi, w tym cyfrowymi.
  • Sfera cyfrowa powinna być przedmiotem naszej szczególnej, oddzielnej troski. To, co dzieje się choćby na kanałach społecznościowych naszych środowisk harcerskich, jest istotnym i coraz ważniejszym obszarem oddziaływania wychowawczego. Narzędzia cyfrowe są częścią życia obecnych nastolatków oraz mogą być ogromnym ułatwieniem w pracy harcerskiej, ale generują też swoiste ryzyka – stąd konieczność monitorowania sytuacji i dobrego przykładu kadry, od stosowania odpowiedniego języka oraz netykiety, po zapobieganie takim zjawiskom, jak korzystanie z pornografii, cyfrowy mobbing, stalking, sexting, wykluczenie z określonych grup czy chatów aż po zjawiska przemocy seksualnej w świecie cyfrowym.
  • Niedopuszczalne jest udostępnianie, umożliwianie kontaktu wychowanków lub tolerowanie dostępu wychowanków do jakichkolwiek treści o charakterze pornograficznym lub erotycznym.
  • Zabronione są jakiekolwiek relacje romantyczne z wychowankami.
  • Wchodzenie w jakikolwiek kontakt dotykowy z dzieckiem musi iść w parze z najdalej posuniętą roztropnością i rozwagą. Niedopuszczalna będzie każda forma kontaktu fizycznego w sytuacji sam na sam z wychowankiem, która będzie inna, niż opisana poniżej forma bezpiecznego kontaktu fizycznego, dokonywana za zgodą wychowanka. Oznacza to np. że pomoc w czynnościach higienicznych wobec młodszych dzieci (najczęściej zuchenek lub zuchów) powinna zawsze odbywać się w dyskretnej obecności przynajmniej dwójki wychowawców.
  • Jedyne wyjątki od powyższej zasady niedopuszczenia kontaktu fizycznego sam na sam z wychowankiem to następujące formy bezpiecznego kontaktu fizycznego podejmowane bez celu ani kontekstu seksualnego:
    • poklepanie po ramionach lub plecach,
    • uścisk dłoni lub przybicie sobie „piątki”,
    • delikatne objęcie na powitanie,
    • dotykanie rąk, ramion czy barków,
    • trzymanie się za ręce w czasie modlitwy, obrzędów w kręgu, zabawy czy dla uspokojenia małoletniego w sytuacji wzburzenia emocjonalnego,
    • trzymanie za ręce małych dzieci w czasie spaceru,
    • przypadki, w których taki kontakt fizyczny jest podejmowany wyłącznie w celu ratowania życia lub zdrowia wychowanka lub innych osób, w sytuacji powstania bezpośredniego zagrożenia dla ich życia lub zdrowia, a kontakt fizyczny polega wyłącznie na odparciu zagrożenia i nie ma formy ani podtekstu seksualnego ani uczuciowego.
  • Przykłady zachowań nieodpowiednich:
    • wszelkie formy okazywania niechcianej czułości,
    • pełne i mocne uściski i objęcia, tzw. „niedźwiadki”,
    • dotykanie piersi, pośladków i okolic intymnych,
    • dotykanie, klepanie w uda lub kolana, łaskotanie lub „mocowanie się” w silnym objęciu,
    • obejmowanie małoletniego, stojąc za jego plecami,
    • sadzanie na kolanach/siadanie na kolanach,
    • wszelkie formy masażu,
    • całowanie, w szczególności w usta,
    • kładzenie się albo spanie obok małoletniego,
    • okazywanie czułości w miejscach wyizolowanych, np. łazienki, ubikacje, prywatne pokoje,
    • komplementowanie odnoszące się do rozwoju fizycznego (w wymiarze seksualnym),
    • nawiązywanie z małoletnim słownych, tekstowych, fizycznych, wizerunkowych relacji romantycznych, zarówno bezpośrednio, jak i za pomocą środków komunikowania się na odległość.
  • Niewłaściwe będą zatem niektóre popularne integracyjne gry i zabawy ogniskowe, np. „samolocik”, „zróbmy kółka dwa”, „co może zrobić ta ręka?”, „buziak na noc w kręgu”, „misie dwa”, czy praktykowana w niektórych środowiskach zabawa w przykrywanie kocem i polecenie „zdjęcia z siebie czegoś niepotrzebnego”. Kadra nie powinna również brać udziału w innych zabawach czy grach wymagających użycia bliskiego kontaktu i siły fizycznej, np. „Stella” lub podobne, przy czym nie oznacza to zaniechania nadzoru nad takimi zajęciami – taki nadzór powinien być sprawowany dla dobra i bezpieczeństwa wychowanków.
  • Ważne jest zapewnienie intymności w umywalniach, pod prysznicami czy na kąpielisku, co może być wyzwaniem szczególnie w warunkach obozowych. Warunki obozowe nie usprawiedliwiają jednak stawiania dzieci w sytuacjach, które mogą być dla nich krępujące. Należy zadbać o komfort każdego uczestnika, zgodnie z jego potrzebami. Szczególnie ważne jest zadbanie o kwestie związane z dojrzewaniem płciowym, np. sytuacja pierwszej menstruacji w warunkach obozowych.
  • Co do zasady, osoby dorosłe nie powinny spać w tych samych pomieszczeniach lub namiotach co wychowankowie. W wyjątkowych sytuacjach jest to możliwe, jeśli w danym pomieszczeniu śpi więcej niż jedna osoba dorosła, jak również w odniesieniu do kadry (w komendach).
  • Jeżeli konieczne jest indywidualne spotkanie z wychowankiem – np. w ramach pracy nad próbą, stopniem czy sprawnością – należy zadbać, żeby inni członkowie kadry byli o tym spotkaniu poinformowani, a warunki pozwalały na możliwą transparentność (np. uchylone drzwi, podniesiona poła namiotu).
  • Podobna zasada powinna dotyczyć np. wizyty u obozowej pielęgniarki/lekarza: ktoś z kadry powinien być blisko, przy zachowaniu niezbędnej intymności badania.
  • Niepożądane są wszelkie inne zachowania, które mogą zostać uznane za nie mieszczące się w powszechnie przyjmowanych standardach okazywania sympatii podopiecznym lub wychowankom, np. indywidualne wręczanie specjalnych podarunków w sekrecie, których przyznanie nie jest wynikiem postępów wychowawczych podopiecznego i nie są one związane z metodą harcerską.
  • Niewłaściwe będą też wszelkie interakcje w wychowankami, na które nie ma przyzwolenia jego rodziców lub opiekunów prawnych, zarówno w zakresie typu aktywności, jak i np. przyjmowania prezentów, nawet jeśli nie mają nic wspólnego z obszarem seksualności.
  • Do form przemocy względem wychowanka należą także wszelkie zachowania, które ukazują wyższość jednej osoby nad drugą – brak szacunku do czyjejś pracy (np. nad porządkiem czy umundurowaniem), wydawanie poleceń, których wykonania nie można odmówić (lub grożenie karą za ich nie wykonanie), zmuszanie do wykonywania określonych czynności – jedynymi wyjątkami w tym zakresie są polecenia określonego postępowania w celu ratowania zdrowia lub życia, zapobiegania niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia, zapobiegania naruszenia przepisów prawa. Zgodnie z Konwencją Praw Dziecka, każda osoba poniżej 18. roku życia ma prawo do wyrażania zdania i otrzymania informacji we wszystkich sprawach jej dotyczących, bycia wysłuchanym oraz do odpoczynku.

Zespół



HM. WOJCIECH PRZYBYLSKI



HM. KATARZYNA BIEROŃ



HM. PIOTR POPŁAWSKI



HM. RADOSŁAW KUREK


Kontakt


bezpieczny@zhr.pl

Specyfika Harcerskiej Metody Wychowawczej


Metoda harcerska jest o tyle szczególną metodą wychowawczą, że różnice wieku między wychowawcami a wychowankami są relatywnie nieduże, zaś cały proces opiera się na bezpośredniości, braterstwie i zaufaniu.

Z tego powodu pewnych rzeczy nie da się – lub nie warto – w tych Wytycznych formalizować lub zerojedynkowo rozstrzygać. Słuszna zasada „safe from harm”, będąca podstawą wszystkich tego rodzaju polityk organizacji wychowawczych, nie powinna zatem zamienić się w „harm from safe”. Innymi słowy rzecz w tym, żeby wprowadzając niniejsze zasady nie zagrozić temu, co w harcerskiej metodzie wychowawczej jest użyteczne oraz cenne.

Jednocześnie musimy mieć świadomość, że osobista, bezpośrednia relacja może budować sprzyjające warunki dla potencjalnego sprawcy. W ostatecznym rozrachunku najważniejsza będzie zawsze wrażliwość i dojrzałość instruktorek oraz instruktorów ZHR oraz świadomość, że zazwyczaj lepiej i bezpieczniej dla naszych wychowanków będzie przesadzić z ostrożnością, niż jej nie docenić.

Z tego powodu niniejsze Wytyczne należy traktować jako element szerszego systemu, którego zasadniczymi elementami są: system wartości i podstawy wychowania zapisane w Prawie Harcerskim i Przyrzeczeniu Harcerskim, system szkoleń instruktorskich ZHR, Procedura kryzysowa oraz działanie odpowiednich zespołów kryzysowych przy Naczelnictwie i wybranych Okręgach ZHR.



Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej


Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej to wspólnota przyjaciół –  dzieci, młodzieży i dorosłych, która w oparciu o wartości chrześcijańskie, poprzez przykład własny instruktorek i instruktorów harcerskich, pracę nad sobą, służbę, przygodę oraz inne elementy metody harcerskiej wychowuje człowieka pełnego radości życia, odpowiedzialnego za Polskę i gotowego podjąć wyzwania współczesności. 




Kontakt


Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej
ul. Litewska 11/13, 00-589 Warszawa
tel.: (22) 629-12-39
Napisz do nas

UWAGA! KONTO DO WSPARCIA DLA UKRAINY

PKO BP 19 1020 1026 0000 1002 0481 8094
Tytuł przelewu: Darowizna na pomoc rzeczową dla mieszkańców Ukrainy

KRS: 0000057720 NIP: 525-15-72-446 REGON: 006218591

VW Bank Direct 52 2130 0004 2001 0189 3635 0001 (stałe konto)


Napisz do nas


ZHR realizuje działania finansowane ze środków Rządowego Programu Wsparcia Rozwoju Organizacji Harcerskich i Skautowych na lata 2018-2030.


Cresta Social Messenger