Związek

Historia magistrae vitae. 

Gdybyśmy tylko umieli wcielić w czyn mądrość tego powiedzenia ile dobra byłoby na świecie. Na wstępie przywołam tytuły książek Francisa Fukuyamy "Koniec historii" oraz Alexandra Huntingtona "Zderzenie cywilizacji". Pierwszy z autorów uważa, że historia wraz z upadkiem komunizmu i przyjęciem przez większość krajów systemu liberalnej demokracji, w pewnym sensie "skończyła się". Państwa te natomiast realizują i urzeczywistniają system polityczny (choć nie idealnym), który broni uniwersalnych praw, uświęconych zapisem w takich dokumentach, jak Powszechna Deklaracja Praw Człowieka. 

Drugi utwierdza w przekonaniu, że mamy do czynienia z konfliktem cywilizacji. Dowodzi, że w okresie po zakończeniu zimnej wojny, kiedy to przyczyną konfliktów były spory ideologiczne, na pierwsze miejsce powrócą spory kulturowe.

A jak jest z historią harcerstwa? Wszystko zaczęło się od jednej książki "Scouting for Boys" autorstwa Roberta Baden-Powella wydanej w 1908 roku. W trzy lata później w 1911 roku nakładem Związku Polskich Gimnastycznych Towarzystw Sokolich wydano jej tłumaczenie dokonane przez Andrzeja Małkowskiego „Scouting jako system wychowania młodzieży na podstawie dzieła Generała Baden–Powella”. Pierwszym zadaniem jakim zajął się A. Małkowski była organizacja kursu skautowego, który rozpoczął się 20 marca 1911 roku. Efektem końcowym kursu było powołanie dnia 22 maja 1911 roku pierwszych drużyn skautowych we Lwowie. Tak "Idea" przekształciła się w "Ruch". Dzięki temu powstała "Organizacja", która rozpoczęła tworzenie "Programu" w oparciu o "Metodę". Latem 1912 roku odbył się Kurs Skautowy w Skolem, w którym to udział brało wiele osób spoza zaboru austriackiego. Na początku 1913 roku poczęła wyodrębniać się "Sekcja Żeńska Skautingu". Skauting rozwija się w wielu większych ośrodkach miejskich (m.in. Kraków, Warszawa, Łódź, Piotrków Trybunalski, Wilno, Poznań). 

Wybuch wojny otwiera nową kartę w dziejach harcerstwa, którą w bogaty sposób przedstawił w swojej książce "Harcerze w bojach" Władysław Janusz Nekrasz. Dzieje Polskich Skautów Legionistów możemy także, poznać dzięki Wacławowi Lipińskiemu w książce pt. "Szlakiem I Brygady. Dziennik Żołnierza."

Wraz z zakończeniem I Wojny Światowej, pada pytanie "Czy harcerstwo jest dalej potrzebne?" Wszak cel został osiągnięty Polska Niepodległa! 
Na odbywającym się w Lublinie Zjeździe przedstawiciele organizacji dzielnicowych powołują Związek Harcerstwa Polskiego. Do kierownictwa Związkiem powołano Naczelną Radę Harcerską, w której składzie znaleźli się przedstawiciele większych ośrodków dzielnicowych. Przed nową organizacją staje zadanie walki o granicę Rzeczypospolitej. Pojawia się coraz więcej informacji o walczących harcerzach w obronie Lwowa, przy rozbrajaniu Niemców, udzielających się w Plebiscytach, Powstaniach ... wreszcie uczestnikach Wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920 roku. Wielu młodych chłopców oraz instruktorów nie powraca z tych walk, oddając życie w obronie Polski. 

Rozpoczyna się okres pracy i poszukiwań nowych pomysłów na swoją działalność. Wielu instruktorom i drużynowym trudno było przywyknąć do nowych warunków życia i nowych zadań dla harcerstwa. Takim pobudzającym elementem był zwołany przez Lwowską Chorągiew Zlot 10 lecia Harcerstwa (31.06-2.07.1921). Zlot ten był okazją do podsumowania pierwszej dekady. W tym też roku uchwałą Rady Naczelnej wprowadzono odznakę na dziesięciolecie "1911-1921". Ponadto mianowano Honorowymi Harcerzami Rzeczypospolitej Ś.P. druhów: Andrzeja Małkowskiego, Jerzego Grodyńskiego, Ksawerego Zakrzewskiego i Zdzisława Zalewskiego. Z ogromnym rozmachem 24 lata później odbywał się Jubileuszowy Zlot 25 lecia Harcerstwa w Spale. Jak wspomniał Kronikarz XV Łódzkiej Drużyny Harcerzy im. Andrzeja Małkowskiego biorącej udział w tym wydarzeniu: „Te dwa tygodnie trwania zlotu przebiegły jak błyskawica. Chłopcy z podziwem i wielkim zainteresowaniem oglądali wszystkie urządzenia zlotowe. Poznaliśmy skautów i harcerzy z innych państw”. 

Nastał czas "brzozowymi krzyżami znaczony", kolejny raz harcerstwo staje na wysokości zadania. W trudnych czasach okupacji niemieckiej i radzieckiej pokolenie urodzonych w wolnej Polsce organizuje się w "Szarych Szeregach" oraz "Związku Koniczyn" (potem "Bądź Gotów"), a także "Hufcach Polskich".

Niestety realizowany program "Pojutrza" okazał się dla Harcerstwa nie do wykonania. Zmiany społeczno – polityczne jakie zaszły w powojennej Polsce miały niewątpliwy wpływ na odradzającą się organizację. Dnia 30 grudnia 1944 Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) wydał zarządzenie, które mówiło: „Zepchnięte w podziemie przez okupanta Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności, Związek Harcerstwa Polskiego, powołuje się z powrotem do życia jawnego”. W skład powołanej Tymczasowej Naczelnej Rady Harcerskiej  weszli instruktorzy harcerscy oraz działacze ZWM, OM TUR i „Wici”. 

Z początkiem roku 1945 i wyzwalania kolejnych ziem Polskich odradzał się ZHP. Ujawniały się konspiracyjne drużyny harcerek i harcerzy, rozpoczynając swoją działalność w otwierających się szkołach powszechnych i gimnazjalnych. Odrodzenie organizacyjne dokonywało się w oparciu o wzorzec przedwojenny. Niestety wraz z kolejnymi miesiącami sytuacja w ZHP ulegała zmianom. Władze centralne organizacji opanowały osoby podległe Polskiej Partii Robotniczej. Decydującym okazał się rok 1947, kiedy pełnia kierownictwa znalazła się w rękach partyjnych działaczy. Stopniowo od możliwości wpływu na los harcerstwa w Polsce odsuwani byli przedwojenni i wojenni instruktorzy, którzy nie godzili się z nową władzą. Te zawirowania dotykały harcerstwo w każdym większym mieście Polski, a z tych oddziaływały na mniejsze. Do szczególnej tragedii doszło w Poznaniu, gdzie harcerze z 15 Poznańskiej Drużyny Harcerzy im. Romualda Traugutta działający w nielegalnej organizacji "Promień" zostali dnia 30 stycznia 1947 roku skazani na karę śmierci i dożywotniego więzienia. W przypadku dwóch harcerzy wyrok śmierci został wykonany. (Wyrok sądowy z 30 I 1947 r., został unieważniony przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu 24 I 1994 r.) Działania represyjne wobec harcerstwa nasiliły się w 1948 roku i trwały do likwidacji Związku Harcerstwa Polskiego w 1949 roku. W jego miejsce postała Organizacja Harcerska i później Organizacja Harcerska Polski Ludowej. W żaden sposób jej praca i działania nie odpowiadały metodzie harcerskiej. Jej program wychowawczy, jak i zewnętrzna symbolika zostały przejęte od sowiecki "Pionierów". Harcerstwo pozostało tylko poza granicami kraju. 
 

Na fali przemian października 1956 roku dnia 8 grudnia , zaproszono na "Krajowy Zjazd Działaczy Harcerskich" przebywających w tym czasie w Łodzi na zaproszenie Aleksandra Kamińskiego przedwojennych i powojennych instruktorów odsuniętych od pracy harcerskiej w latach 1948-1949. Podczas jego obrad przekształcono OHPL w ZHP. Ta chwilowa odwilż trwała nieco ponad rok. W latach 1956-59 wykorzystując Uchwały "Zjazdu Łódzkiego" po raz wtóry odsunięto od pracy wielu instruktorów nieakceptujących projektów wychowania harcerskiego w ZHP, rodem z ZMP. Harcerstwo poddano pełnej kontroli. W ramach Wydziałów III lokalnych struktur Służby Bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Departamencie III rozpoczęto koordynację lokalnych rozpracowań, które prowadzono w poszczególnych województwach, a objęcie kierowniczych funkcji w harcerstwie uzależniane było od decyzji lokalnych Komitetów PZPR. 

Pisząc o historii harcerstwa należałoby zwrócić uwagę na "Walterowców". W lutym 1958 roku na łamach dwutygodnika "Drużyna" napisali oni "List otwarty do Naczelnej Rady Harcerskiej". Podnosząc, że ideał harcerstwa żyje w drużynach, w sylwetkach ich bohaterów, w gawędach, obrzędowych piosenkach i tradycji. Jednocześnie stwierdzili, że brak refleksji nad współczesnością ograniczył tradycję do Szarych Szeregów, Powstania Warszawskiego, Polskich Sił Zbrojnych, a zapomniał o Wojsku Polskim, PPR, ZWM, AL. Paradoksalnie Walterowcy ideowo znaleźli się opozycji do władz ZHP, uważając że byli jedyną grupą zdolną realizować wychowanie komunistyczne. Wśród patronów drużyn walterowskich znaleźli sięm.in. Batalion Czwartaków ZWM, Kazimierz Świerczewski. Rok później skrytykowali oni system zastępowych, który wg. nich niszczył ideę samorządności młodzieży i cały system indywidualnego wychowania.